Język teściowej — skąd ta nazwa i co naprawdę wiadomo o sansewierii

Sansewieria ma w polszczyźnie nazwę, która mówi więcej o poczuciu humoru niż o botanice. „Język teściowej” brzmi jak dowcip z kabaretu, a jednak przyjął się na tyle mocno, że część osób nie zna innej. Ten tekst jest o nazwach, pochodzeniu i o jednej rzeczy, którą powtarza się o tej roślinie częściej niż cokolwiek innego — i która nie jest do końca prawdą.

Dlaczego „język teściowej”

Nazwa odnosi się do kształtu liścia: długiego, wąskiego, zakończonego ostrym czubkiem i sztywnego na tyle, że nie daje się zgiąć. Stąd skojarzenie z ciętym językiem, a że dowcipy o teściowej mają w Europie długą tradycję, reszta poszła sama.

To nie jest polski wynalazek. Angielskie mother-in-law's tongue znaczy dokładnie to samo i jest starsze. W niemieckim funkcjonuje Schwiegermutterzunge, w niderlandzkim vrouwentongen — „kobiece języki”. Ten sam żart powtórzył się niezależnie w kilku językach, co samo w sobie mówi coś o tym, jak charakterystyczny jest ten liść.

Wężownica, snake plant, płetwa wieloryba

Druga polska nazwa — wężownica — bierze się od wzoru. Poprzeczne, faliste pasy na liściu wyglądają jak skóra węża. Anglicy mówią na to samo snake plant.

Odmiana o szerokich, płaskich liściach ma osobną nazwę: whale fin, czyli płetwa wieloryba. Trudno o lepszy opis — pojedynczy liść rzeczywiście wygląda jak wystająca z ziemi płetwa.

Botanicznie sprawa jest świeższa, niż można by sądzić. W 2017 roku rodzaj Sansevieria został włączony do rodzaju Dracaena — badania genetyczne pokazały, że te rośliny są sobie bliższe, niż wynikało z wyglądu. Poprawna nazwa to dziś na przykład Dracaena trifasciata. W handlu i w rozmowie nadal dominuje sansewieria i tak też mówimy — ale jeśli zobaczysz gdzieś „dracena” przy roślinie, która wygląda jak wężownica, to nie pomyłka.

Oczyszczanie powietrza — co z tego jest prawdą

To najczęściej powtarzana rzecz o sansewierii i warto ją wyprostować, bo powtarzamy ją wszyscy w branży, często bez zastanowienia.

Źródłem jest badanie NASA z lat osiemdziesiątych, w którym sprawdzano, czy rośliny mogłyby oczyszczać powietrze w stacjach kosmicznych. Wyniki były realne — rośliny faktycznie pochłaniały lotne związki organiczne. Haczyk tkwi w warunkach: eksperyment prowadzono w szczelnie zamkniętych komorach laboratoryjnych, o objętości ułamka pokoju, bez jakiejkolwiek wymiany powietrza.

W normalnym mieszkaniu powietrze wymienia się przez wentylację, nieszczelności i otwierane okna w tempie o rzędy wielkości szybszym, niż cokolwiek jest w stanie zrobić kilka roślin w donicach. Żeby uzyskać w typowym pokoju efekt porównywalny z tym z komory, trzeba by go wypełnić roślinami niemal w całości.

Czyli: sansewieria nie odtruje Ci mieszkania i nie zastąpi wietrzenia.

Kwitnienie — rzadkie, ale nie niemożliwe

Sansewieria kwitnie na tyle rzadko, że większość właścicieli nigdy tego nie zobaczy. Kiedy się zdarzy, wypuszcza wysoki pęd obsypany drobnymi, kremowymi kwiatami, które otwierają się wieczorem i pachną intensywnie.

Wbrew intuicji nie jest to nagroda za dobrą opiekę — roślina częściej zakwita, gdy rośnie w ciasnej donicy i jest lekko zaniedbywana. Nam zdarzyło się to raz, w maju 2021, i mamy z tego zdjęcia: kwitnąca Moonshine z naszego biura.

Skąd się wzięła w polskich domach

Sansewieria trafiła do Polski na dobre w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych i została na dekady. Powodów było kilka i wszystkie praktyczne: znosiła przegrzane mieszkania w blokach, przetrzymywała wyjazdy na działkę, nie wymagała fachowej wiedzy i łatwo się nią dzielono — wystarczyło odłamać kawałek kłącza i oddać sąsiadce.

Przez lata dziewięćdziesiąte i dwutysięczne uchodziła za roślinę przestarzałą, kojarzoną z poczekalniami i klatkami schodowymi. Wróciła razem z modą na minimalizm i wyraziste, graficzne formy — bo akurat pod tym względem trudno o lepszą roślinę. Pionowa linia, mocny kontur, zero bałaganu.